Dolar/TL kuru yükseldiğinde borsa neden bazen düşüyor, bazen ise yükseliyor? İhracatçı şirketler kur artışından neden olumlu etkilenirken bazı şirketlerin hisseleri neden değer kaybediyor?

Bu soruların tek bir cevabı yoktur. Çünkü dolar kuru ile Borsa İstanbul arasındaki ilişki oldukça karmaşıktır. Kur hareketleri her sektörü ve her şirketi aynı şekilde etkilemez.

Başarılı yatırımcılar yalnızca dolar kurunun yükselip yükselmediğine değil, şirketlerin gelir yapısına, borçluluğuna ve faaliyet modeline de bakar. İşte bu nedenle kur hareketlerini doğru yorumlamak, yatırım kararlarında önemli avantaj sağlayabilir.

Dolar/TL Neden Borsa İçin Önemlidir?

Türkiye ekonomisinde birçok şirket ithalat yapar, ihracat gerçekleştirir veya döviz cinsinden borç kullanır. Bu nedenle dolar kurundaki değişimler şirketlerin gelirlerini, maliyetlerini ve kârlılıklarını doğrudan etkileyebilir.

Kur hareketlerinin etkisi özellikle şu alanlarda görülür:

• İhracat gelirleri
• İthal hammadde maliyetleri
• Döviz kredileri
• Enerji maliyetleri
• Yabancı yatırımcı giriş ve çıkışları

Bu nedenle dolar/TL sadece döviz yatırımcılarını değil, hisse senedi yatırımcılarını da yakından ilgilendirir.

Dolar Yükselince İhracatçı Şirketler Kazanır mı?

Çoğu zaman evet, ancak her zaman değil.

Gelirlerinin önemli kısmını dolar veya euro cinsinden elde eden ihracatçı şirketler, kur yükseldiğinde TL bazında daha yüksek gelir açıklayabilir.

Örneğin:

• Yurt dışına yıllık 100 milyon dolar satış yapan bir şirket düşünelim.
• Dolar kuru 35 TL iken satış geliri 3,5 milyar TL’dir.
• Kur 40 TL’ye yükseldiğinde aynı satış miktarıyla gelir 4 milyar TL’ye çıkabilir.

Elbette şirketin maliyet yapısı da bu hesaplamada büyük önem taşır.

Kur Artışı Her Şirket İçin Avantaj Sağlar mı?

Hayır.

İthal hammadde kullanan veya döviz cinsinden yüksek borcu bulunan şirketler kur artışından olumsuz etkilenebilir.

Örneğin:

• Enerji ithalatı yapan şirketler
• Yüksek döviz kredisi bulunan firmalar
• Yurt dışından yoğun ürün ithal eden perakende şirketleri

kur yükseldiğinde artan maliyetlerle karşılaşabilir.

Döviz Borcu Neden Önemlidir?

Bir şirketin döviz cinsinden borcu bulunuyorsa kur yükseldiğinde bilançosunda kur farkı gideri oluşabilir.

Basit bir örnek düşünelim.

• Şirketin 500 milyon dolar borcu var.
• Dolar kuru 35 TL’den 40 TL’ye yükseldi.

Kur farkı nedeniyle şirketin TL cinsinden borç yükü yaklaşık 2,5 milyar TL artabilir.

Bu durum net kâr üzerinde ciddi baskı oluşturabilir.

Yabancı Yatırımcılar ve Dolar İlişkisi

Dolar/TL hareketleri yabancı yatırımcı davranışlarını da etkileyebilir.

Kur istikrarının sağlandığı dönemlerde yabancı yatırımcıların hisse senedi piyasasına ilgisi artabilir. Buna karşılık yüksek oynaklık dönemlerinde yabancı yatırımcılar daha temkinli davranabilir.

Ancak yabancı yatırımcı kararlarını sadece kur belirlemez. Faiz politikaları, enflasyon görünümü, ekonomik büyüme ve jeopolitik gelişmeler de önemli rol oynar.

Kur Artışı Hangi Sektörleri Destekleyebilir?

Genellikle aşağıdaki sektörler döviz gelirleri nedeniyle daha avantajlı olabilir:

• Demir-çelik
• Otomotiv ihracatçıları
• Beyaz eşya üreticileri
• Havacılık
• Petrokimya
• Yazılım ve teknoloji ihracatçıları

Ancak her şirket kendi mali yapısıyla değerlendirilmelidir.

Kur Artışından Olumsuz Etkilenebilecek Sektörler

• Perakende
• İthal hammaddeye bağımlı üreticiler
• Enerji yoğun sektörler
• Döviz açık pozisyonu yüksek şirketler
• Yüksek yabancı para kredisi kullanan işletmeler

Dolar Yükselince Borsa Mutlaka Düşer mi?

Hayır.

Bu yatırımcıların en sık yaptığı yanlış genellemelerden biridir.

Bazı dönemlerde dolar yükselirken Borsa İstanbul da yükselebilir. Bunun nedeni ihracatçı şirketlerin kârlılıklarının artması veya enflasyonun şirket cirolarını desteklemesidir.

Bazı dönemlerde ise kur artışı ekonomik belirsizliği artırdığı için borsada satış baskısı oluşabilir.

Yani kur ile borsa arasında tek yönlü ve değişmeyen bir ilişki bulunmaz.

Yatırımcılar Kur Riskini Nasıl Yönetebilir?

Kur riskini tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Ancak doğru portföy yönetimiyle bu risk azaltılabilir.

• İhracatçı ve iç pazara çalışan şirketleri birlikte değerlendirin.
• Döviz borçluluğu düşük şirketleri tercih edin.
• Farklı sektörlere yatırım yapın.
• Tek bir senaryoya göre hareket etmeyin.

Bu noktada Portföy Çeşitlendirmesi Gerçekten Gerekli mi? başlıklı rehberimiz faydalı olacaktır.

Şirket Analizinde Nelere Bakılmalı?

Kur hareketlerini değerlendirirken yatırımcıların şu soruların cevaplarını araması gerekir:

• Gelirlerin ne kadarı döviz cinsinden?
• Şirketin döviz borcu bulunuyor mu?
• İthal hammadde kullanıyor mu?
• İhracat oranı nedir?
• Kur artışı kârlılığı nasıl etkiliyor?

Bu analizleri yapabilmek için Bir Şirketin Kaliteli Olduğu Nasıl Anlaşılır? rehberimizi de inceleyebilirsiniz.

Yatırımcıların En Sık Yaptığı Hatalar

• “Dolar yükseldi, tüm ihracatçı hisseler alınmalı.” düşüncesiyle hareket etmek.
• Şirketlerin döviz borcunu incelememek.
• Kur artışının maliyetlere etkisini göz ardı etmek.
• Sadece kısa vadeli kur hareketlerine odaklanmak.
• Portföyü tek sektörde yoğunlaştırmak.

Piyasa hareketlerinde psikolojiyi yönetmek de en az finansal analiz kadar önemlidir. Bu konuda Yatırımcı Psikolojisi: Panik Satıştan Nasıl Kaçınılır? yazımızı da okumanızı öneririz.

Sonuç

Dolar/TL ile Borsa İstanbul arasındaki ilişki tek yönlü değildir. Kur artışları bazı şirketler için fırsat oluştururken, bazı şirketlerin finansal performansını olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle yatırım kararlarında yalnızca dolar kuruna bakmak yerine şirketlerin gelir yapısını, döviz pozisyonunu, borçluluğunu ve faaliyet gösterdiği sektörü birlikte değerlendirmek gerekir.

Uzun vadede başarılı yatırımcılar, günlük kur hareketlerini tahmin etmeye çalışanlar değil; farklı ekonomik koşullarda değer üretmeye devam edebilen kaliteli şirketleri belirleyebilen yatırımcılardır.